Teken bij de Duitse Herder: zo controleer, verwijder en voorkom je ze

Silly Shepherds · leestijd ± 11 minuten

Je komt thuis van een heerlijke wandeling door het bos. Je herder ligt tevreden op de vloer, met modder tot aan zijn buik en waarschijnlijk een halve struik in zijn vacht. En ergens tussen die dikke haren kan iets zitten wat je niet meteen ziet: een teek.

Wij wandelen graag in bossen en langs velden, dus we kennen het onderwerp. Het is niet gezellig, maar het hoort bij het leven met een hond die graag buiten is. Door je herder regelmatig en zorgvuldig te controleren, kun je teken meestal snel ontdekken en verwijderen.

Let op: wij zijn geen dierenartsen. Deze informatie helpt je risico’s en signalen herkennen, maar vervangt geen persoonlijk advies. Welk middel geschikt is voor jouw hond, bespreek je met je dierenarts.

Teken: klein, maar niet onschuldig

Teken zijn spinachtigen die zich vastzetten in de huid om bloed op te nemen. Je vindt ze niet alleen diep in het bos, maar ook:

• In hoog gras
• Tussen dode bladeren
• In struiken
• Langs bosranden en wandelpaden
• In parken
• In duinen
• In tuinen

Teken springen niet en laten zich normaal gesproken ook niet doelgericht uit bomen vallen. Ze wachten laag in de begroeiing tot een mens of dier langskomt. Een Duitse Herder die met zijn kop door struiken gaat, langs hoog gras loopt of in bladeren rolt, biedt ze alle gelegenheid om mee te liften.

Blijf daarom niet alleen in bossen opletten, maar ook tijdens een gewone wandeling door een park, langs een grasveld of in de tuin.

Volgens het RIVM kunnen teken actief worden zodra het warmer is dan 7 °C. Ze zijn het meest actief van maart tot en met oktober, met een piek in de zomermaanden. Tijdens een zachte winter kun je ze ook buiten deze periode tegenkomen.

Welke ziekten kunnen teken overbrengen?

Niet iedere teek is besmet en niet iedere besmette hond wordt ziek. Toch kunnen teken verschillende ziekteverwekkers overbrengen.

Ziekte van Lyme

Gemiddeld draagt ongeveer één op de vijf teken in Nederland de bacterie bij zich die de ziekte van Lyme kan veroorzaken. Dat percentage kan per gebied en periode verschillen.

Bij honden blijft een besmetting vaak zonder zichtbare klachten. Wordt een hond wel ziek, dan kunnen onder andere deze verschijnselen ontstaan:

• Koorts
• Sloomheid
• Verminderde eetlust
• Pijnlijke of gezwollen gewrichten
• Stijfheid
• Kreupelheid die van de ene naar de andere poot lijkt te verplaatsen

Een rode kring rond de tekenbeet, zoals die bij mensen kan voorkomen, is bij honden geen betrouwbare waarschuwing.

Anaplasmose

Anaplasmose kan klachten veroorzaken die op de ziekte van Lyme lijken, zoals koorts, sloomheid, verminderde eetlust, gewrichtspijn en kreupelheid. Soms ontstaan ook afwijkingen in het bloed.

Babesiose

Babesiose tast de rode bloedcellen aan en kan ernstig verlopen. Mogelijke signalen zijn:

• Hoge koorts
• Ernstige sloomheid
• Bleek of gelig tandvlees
• Verminderde eetlust
• Zwakte
• Donkere, rode of bruine urine

Babesiose werd vroeger vooral als een buitenlandse tekenziekte gezien, maar de teek die deze ziekte kan overbrengen komt ook in delen van Nederland voor.

Bleek tandvlees, donkere urine of plotselinge ernstige sloomheid zijn redenen om dezelfde dag contact op te nemen met een dierenarts.

Tekenrisico’s in het buitenland

In andere delen van Europa komen andere tekensoorten en tekenziekten voor. Vooral in Zuid-Europa kan een hond onder andere ehrlichiose, babesiose en andere infecties oplopen.

Ga je met je hond naar het buitenland? Bespreek de bestemming dan ruim vóór vertrek met je dierenarts. Een geschikt preventieplan kan per land en seizoen verschillen en sommige bescherming moet al vóór de reis worden gestart.

Hoe snel kan een teek een ziekte overbrengen?

Dat verschilt per ziekteverwekker en tekensoort. De bekende uitspraak dat een teek binnen de eerste 24 uur nooit een ziekte kan overbrengen, is daarom te absoluut.

In het algemeen geldt: hoe langer een besmette teek vastzit en bloed opneemt, hoe groter de kans dat een ziekteverwekker wordt overgedragen. Snel verwijderen verkleint het risico, maar geeft geen volledige garantie.

Goede bescherming bestaat daarom uit twee onderdelen:

1. Een passend preventief plan voor jouw hond
2. Regelmatige controle van huid en vacht

Ook bij gebruik van een tekenmiddel blijft controleren belangrijk.

De tekencheck na iedere risicowandeling

Controleer je herder na een wandeling door bos, gras, struiken, duinen of bladeren. Bij een Duitse Herder met een dikke ondervacht is alleen kijken niet genoeg.

Ga rustig met je vingers door de vacht en voel tot op de huid. Werk bij voorkeur steeds in dezelfde volgorde, zodat je geen plekken overslaat.

Controleer vooral:

• Rond en achter de oren
• Rond de ogen en lippen
• Onder de kaak
• Hals en borst
• Onder de halsband of het tuig
• Oksels
• Buik en liezen
• Rond de anus en onder de staart
• Tussen de tenen en rond de voetzolen

Een teek die nog over de vacht loopt, is makkelijker te verwijderen dan een teek die zich al heeft vastgezet.

Een jonge of pas vastgezette teek kan kleiner zijn dan een speldenkop. Na een bloedmaaltijd kan hij opzwellen tot een grijs, bruin of groenachtig bolletje.

Kijk goed voordat je iets probeert te verwijderen. Tepels, kleine wratjes, korstjes en huidflapjes worden regelmatig aangezien voor teken.

Controleer ook jezelf en de kinderen

Een hond draagt de ziekte van Lyme niet rechtstreeks over op mensen. Wel kan een nog niet vastgebeten teek via de vacht mee naar binnen komen en later op een mens terechtkomen.

Controleer daarom na een wandeling door het groen ook je eigen huid en die van de kinderen. Kijk eveneens naar kleding, dekens en de plek waar de hond na de wandeling heeft gelegen.

Zo verwijder je een teek veilig

Gebruik bij voorkeur:

• Een puntige tekenpincet
• Een tekenlasso
• Een tekenhaakje
• Een tekenkaart
• Een ander speciaal tekenhulpmiddel

Gebruik je een gewone puntige pincet? Pak de teek dan zo dicht mogelijk bij de huid vast, bij de kop en monddelen. Trek hem vervolgens rustig en in een rechte beweging uit de huid.

Gebruik je een speciaal tekenhaakje, kaartje of ander systeem? Volg dan de bijgeleverde gebruiksaanwijzing. Sommige hulpmiddelen zijn juist ontworpen om tijdens het verwijderen voorzichtig te draaien.

Belangrijk:

• Knijp niet hard in het achterlijf van de teek.
• Trek niet wild of met een ruk.
• Brand de teek niet weg.
• Prik niet in de teek.
• Smeer vóór het verwijderen geen alcohol, olie, zeep, nagellak of etherische olie op de teek.

Volgens het RIVM kan ontsmetten vóór het verwijderen het risico juist vergroten, omdat een teek in reactie daarop in de beet kan spugen. Ontsmet het plekje dus pas ná het verwijderen.

Maak het plekje na het verwijderen schoon en was je handen. Noteer de datum en de plek op het lichaam, of maak een foto. Controleer daarna de rest van de hond om te zien of er nog een teek aanwezig is.

Pak de verwijderde teek niet met blote vingers fijn. Vouw hem bijvoorbeeld tussen plakband of doe hem in een afgesloten zakje voordat je hem weggooit.

Er is een stukje achtergebleven

Soms blijven kleine delen van de monddelen in de huid achter. Ga niet in de huid peuteren; daarmee kun je juist irritatie of een ontsteking veroorzaken. Het lichaam ruimt zo'n klein restje meestal vanzelf op, zoals bij een splinter.

Houd de plek in de gaten. Neem contact op met de dierenarts als de plek rood, warm, dik, pijnlijk of etterig wordt.

Na een tekenbeet: waar let je op?

De meeste honden worden na een tekenbeet niet ziek. Toch is het verstandig om de datum te onthouden en de hond in de dagen, weken en soms maanden daarna in de gaten te houden.

Let op:

• Koorts
• Sloomheid
• Verminderde eetlust
• Stijfheid of pijn bij het bewegen
• Kreupelheid die tussen poten wisselt
• Gezwollen of pijnlijke gewrichten
• Bleek of gelig tandvlees
• Donkere, rode of bruine urine
• Onverklaarbare bloedingen of blauwe plekken
• Een hond die plotseling duidelijk niet zichzelf is

Bel bij ernstige sloomheid, zeer bleek tandvlees, donkere urine, benauwdheid, instorten of snelle achteruitgang dezelfde dag de dierenarts.

Vertel altijd dat je een teek hebt gevonden, ook als dat enkele weken geleden was. Meld ook of je hond recent in het buitenland is geweest.

Een verwijderde teek bewaren of laten onderzoeken is normaal gesproken niet nodig. De dierenarts beoordeelt vooral de klachten, het lichamelijk onderzoek, de reisgeschiedenis en eventueel aanvullend bloedonderzoek. Stel een bezoek aan de dierenarts dus nooit uit omdat je de teek niet meer hebt.

Voorkomen: onze kijk erop

Er bestaan verschillende soorten middelen tegen teken:

• Tabletten
• Pipetten of spot-ons
• Tekenbanden
• Sprays voor specifieke situaties

Werkingsduur, werkzame stof en geschiktheid verschillen per middel en per hond. Sommige middelen doden de teek nadat hij zich heeft vastgezet. Andere middelen hebben daarnaast een afwerende werking.

Geen enkel middel voorkomt gegarandeerd iedere teek. De controle van huid en vacht blijft daarom noodzakelijk.

Wij gebruiken zelf ook middelen tegen teken en vlooien, maar we geven ze niet onnodig. Goed en gezond verstand komt ver: controleer je hond zorgvuldig en let op waar je loopt. Dat is een bewuste afweging die je het beste samen met je dierenarts maakt. Verlaag daarbij nooit zelf de dosering, deel geen tabletten op en verleng het behandelinterval niet, want een te lage dosis kan onvoldoende bescherming geven.

De verstandigste keuze is een risicoafweging met de dierenarts. Daarbij kijk je naar:

• Waar jullie wonen en wandelen
• Hoe vaak de hond door hoog gras en struiken loopt
• Hoeveel teken je aantreft
• Of de hond meegaat naar het buitenland
• Leeftijd, gewicht en gezondheid
• Eerder opgetreden bijwerkingen
• Zwemmen en wassen
• Andere dieren in huis

Katten in huis: extra opletten

Sommige werkzame stoffen in hondenproducten, waaronder permethrin, zijn zeer giftig voor katten. Een kat kan zelfs worden blootgesteld door tegen een pas behandelde hond aan te liggen of de vacht te likken.

Gebruik daarom:

• Nooit een hondenmiddel bij een kat
• Nooit een product zonder het etiket te lezen
• Geen combinatie van middelen zonder deskundig advies

Vertel de dierenarts altijd dat er katten in huis zijn. Houd hond en kat na behandeling zo nodig gescheiden zolang de bijsluiter dat voorschrijft.

Is een kat toch in contact gekomen met een hondenmiddel dat permethrin bevat? Bel dan direct de dierenarts, ook wanneer de kat nog geen klachten heeft.

Huismiddelen en etherische oliën

Knoflook, amberkettingen, kokosolie en etherische oliën bieden geen betrouwbare bescherming tegen teken. Er is geen goed onderzoek gedaan naar hun werking én veiligheid.

Etherische oliën, waaronder tea-treeolie, kunnen bovendien schadelijk zijn voor honden en katten. Vergiftiging kan ontstaan door inslikken, oplikken van de vacht, huidcontact of verkeerd gebruik in een diffuser.

“Natuurlijk” betekent dus niet automatisch veilig.

Gebruik alleen een middel waarvan de werking en veiligheid zijn beoordeeld en dat geschikt is voor de diersoort, leeftijd en gewichtsklasse.

Mogelijke bijwerkingen van tekenmiddelen

De meeste geregistreerde middelen worden zonder ernstige problemen gebruikt, maar ieder geneesmiddel kan bijwerkingen geven.

Let na toediening onder andere op:

• Braken of diarree
• Ernstige sloomheid
• Hevige jeuk of huidreacties
• Trillen
• Wankel lopen
• Spiertrekkingen
• Toevallen
• Zwelling rond kop of bek
• Benauwdheid

Neem bij opvallende of ernstige klachten direct contact op met de dierenarts. Bewaar de verpakking, zodat je precies kunt vertellen welk middel, welke dosering en welke werkzame stof je hond heeft gekregen.

Wanneer ga je naar de dierenarts?

Neem contact op bij:

• Een teek die je niet veilig kunt verwijderen
• Een beetplek die duidelijk rood, warm, dik, pijnlijk of etterig wordt
• Koorts of sloomheid na een tekenbeet
• Wisselende kreupelheid
• Pijnlijke of gezwollen gewrichten
• Bleek of geel tandvlees
• Donkere, rode of bruine urine
• Onverklaarbare bloedingen
• Mogelijke bijwerkingen van een tekenmiddel

Bel met spoed bij ernstige benauwdheid, instorten, zeer bleek tandvlees, toevallen of plotselinge snelle achteruitgang.

Samenvatting

• Controleer je herder na iedere wandeling door groen of begroeiing en voel tot op de huid.
• Verwijder een teek zo snel mogelijk met een geschikt hulpmiddel.
• Gebruik je een speciale tekenverwijderaar, volg dan de bijgeleverde gebruiksaanwijzing.
• Smeer vóór het verwijderen geen alcohol, olie of andere middelen op de teek; ontsmet pas erna.
• Snel verwijderen verlaagt het risico op ziekte, maar sluit besmetting niet volledig uit.
• Let na een tekenbeet op koorts, sloomheid, kreupelheid, bleek tandvlees en donkere urine.
• Geen enkel preventief middel is honderd procent effectief; controleren blijft nodig.
• Verlaag nooit zelf de dosering en verleng niet zelf het voorgeschreven behandelinterval.
• Gebruik nooit een hondenmiddel bij een kat.
• Etherische oliën en huismiddelen zijn geen betrouwbare bescherming en kunnen schadelijk zijn.
• Bespreek buitenlandse reizen ruim vóór vertrek met de dierenarts.

Over vlooien en wormen lees je meer in ons volgende blog.

Hoe controleer jij je herder na een wandeling en heb je tips die bij jullie goed werken? Deel je ervaringen in onze Facebookgroep Silly Shepherds.

Volg ons op YouTube, TikTok en Instagram voor wekelijkse updates van Zara én Odin.

🔗 sillyshepherds.com

🐕 Ervaring, zonder de feiten te vergeten

We schrijven vanuit bijna dertig jaar leven met Duitse Herders, maar wij zijn geen dierenartsen. Persoonlijke ervaringen noemen we persoonlijke ervaringen. Medische informatie controleren we aan de hand van betrouwbare bronnen, zoals het RIVM, het LICG en ESCCAP. Welk middel en welk schema bij jouw hond passen, bepaal je samen met je dierenarts. En als iets niet zeker is, zeggen we dat ook.

Bronnen

• RIVM — tekenbeten en de ziekte van Lyme
• RIVM — een teek verwijderen
• LICG — teken en door teken overgedragen ziekten
• ESCCAP Benelux — richtlijnen parasietenbestrijding