Silly Shepherds · leestijd ± 10 minuten
Heupdysplasie bij de Duitse Herder is de meest voorkomende erfelijke aandoening bij dit ras. En toch doen veel eigenaren onbewust dingen die het risico vergroten — zoals rennend de trap op en af laten lopen.
Dat is één ding dat ik altijd heb vermeden met mijn herders. Niet omdat een dierenarts het me oplegde. Maar omdat het logisch voelde.
Zowel trap op als trap af is een belasting voor de gewrichten. Trap op vraagt van de achterpoten dat ze de hond omhoog duwen — directe druk op heupen en knieën. Trap af vraagt van de voorpoten dat ze de neerwaartse kracht opvangen, maar ook de achterpoten remmen actief af bij elke tree. Geen van beide is onschuldig voor een hond met HD-aanleg of een pup met nog niet volgroeide gewrichten.
Heb ik daarmee heupdysplasie bij de Duitse Herder voorkomen? Dat weet ik niet zeker. Maar geen van mijn herders heeft er ooit last van gehad. En ik blijf het doen.
Dit zijn de 7 dingen die elke eigenaar moet weten over heupdysplasie bij de Duitse Herder — vanuit bijna 30 jaar ervaring met dit ras.
🐾 1. Heupdysplasie Duitse Herder — wat is het precies?
Heupdysplasie — afgekort HD — is een afwijking in de ontwikkeling van het heupgewricht. Bij een gezonde hond past de heupkop precies in de heupkom, waardoor het gewricht soepel kan bewegen. Bij heupdysplasie is de heupkom te ondiep of de heupkop te los — waardoor het gewricht instabiel wordt.
Die instabiliteit leidt op termijn tot slijtage van het kraakbeen en de ontwikkeling van artrose. Pijn. Stijfheid. Moeite met opstaan. Een hond die steeds minder kan wat hij vroeger moeiteloos deed.
HD bij de Duitse Herder is deels erfelijk en deels beïnvloedbaar. Dat tweede deel — het deel dat jij als eigenaar kunt beïnvloeden — is precies waar we het in dit blog over hebben.
🐾 2. Hoe herken je heupdysplasie bij de Duitse Herder?
De signalen verschillen per leeftijd.
Bij jonge honden en pups zie je vaak: veel liggen, moeite met opstaan, een opvallende manier van lopen waarbij de achterpoten tegelijk worden opgetild — het zogenaamde "bunny hopping." Een pup die al na een korte wandeling wil stoppen. Die het moeilijk vindt om op glad oppervlak te lopen.
Bij volwassen honden: stijfheid na rust — de eerste minuten na het opstaan lopen ze mank, daarna lijkt het beter te gaan. Mank lopen dat erger wordt bij koud weer of na inspanning. Spierverlies aan de achterkant — de bilspieren worden kleiner omdat de hond zijn gewicht onbewust verplaatst naar de voorkant.
Herken je dit bij jouw hond? Laat röntgenfoto's nemen. Alleen daarmee kun je heupdysplasie bij de Duitse Herder bevestigen of uitsluiten.
🐾 3. De beoordelingsschaal van HD — van A tot E
In Nederland beoordeelt de Raad van Beheer de heupen op een schaal van A tot E:
HD-A (Normal): Geen afwijkingen. Ideaal voor fokdieren. HD-B (Fast Normal): Lichte afwijking, nog acceptabel voor fokdieren. HD-C (Noch Zugelassen): Matige HD. Wordt in sommige fokprogramma's nog toegelaten maar is niet gewenst. HD-D (Mittlere HD): Duidelijke HD. Pijnlijk, behandeling noodzakelijk. HD-E (Schwere HD): Ernstige HD. De zwaarste vorm.
En hier is het nieuws dat veel eigenaren nog niet weten: sinds 1 januari 2026 worden er geen stambomen meer afgegeven aan nakomelingen als een ouderdier een HD-D of HD-E uitslag heeft. Een belangrijke stap in de goede richting — maar nog lang niet het eindpunt.
Wil je zeker zijn dat jouw toekomstige pup de beste kansen heeft tegen heupdysplasie? Koop alleen bij een fokker waarvan beide ouderdieren HD-A of HD-B scoren. En vraag ook naar de grootouders — erfelijkheid werkt over meerdere generaties.
Zara's vader Grimm della Valcuvia en haar moeder Viby v.d. Zomerdijkslanden hebben beide HD/ED Normal. Meer over hoe wij Zara kozen lees je in ons blog over werklijn vs showlijn.
🐾 4. Elleboogdysplasie — de minder bekende broer van HD
Minder bekend maar zeker zo belangrijk bij de Duitse Herder: elleboogdysplasie, afgekort ED.
Vergelijkbaar met heupdysplasie maar dan in de voorpoten. De elleboog ontwikkelt zich niet goed — losse botfragmenten, kraakbeenschade, instabiliteit. Een Franse studie bij 520 Duitse Herders vond een ED-prevalentie van bijna 20 procent — en bij 42 procent van de aangedane ellebogen waren meerdere afwijkingen tegelijk aanwezig.
Ook hier geldt: de Raad van Beheer weigert sinds 2026 stambomen bij ED-II of ED-III. Laat bij een HD-screening altijd ook de ellebogen meebeoordelen.
🐾 5. Degeneratieve myelopathie — de stille bedreiging
Dan is er nog een derde aandoening die minder bekend is maar minstens zo ingrijpend: degeneratieve myelopathie, afgekort DM.
DM is een progressieve aandoening van het ruggenmerg die bij oudere honden kan optreden. De ziekte begint met zwakte en coördinatieverlies in de achterpoten — de hond sleept met zijn poten, zijn nagels schaven over de grond. En hoe langer hij loopt, hoe erger het wordt.
Er is geen genezing. De ziekte schrijdt langzaam voort.
DM is erfelijk — via een specifiek gen dat via DNA-test aantoonbaar is. Toch worden deze tests in Nederland nog weinig ingezet. Vraag je fokker expliciet of er op DM getest is. Een serieuze fokker test zijn dieren — ook als het nog niet verplicht is.
🐾 6. Wat kun jij als eigenaar doen tegen heupdysplasie?
Heupdysplasie bij de Duitse Herder is deels erfelijk — dat kun je niet meer beïnvloeden als de hond eenmaal geboren is. Maar er zijn factoren die je wel kunt beïnvloeden, zeker in de puppyfase:
Voeding in de eerste jaren. Niet te veel, niet te snel groeien. Een pup die te snel groeit legt meer druk op nog niet volgroeide gewrichten. Gebruik puppyvoer speciaal voor grote rassen. Meer over voeding lees je in ons blog over voeding van de Duitse Herder.
Beweging — maar de juiste beweging. Geen intensief rennen, springen of traplopen in de puppyfase. Vrij bewegen op zachte ondergrond is prima. Gestructureerde training wacht je tot de hond volgroeid is — bij de Duitse Herder pas rond 18 tot 24 maanden.
Trappen. Beide richtingen zijn een aanslag op de gewrichten. Trap op belast de achterpoten en heupen. Trap af belast via de remkracht ook de achterpoten. Nooit rennend — langzaam en gecontroleerd is het maximale. Draag je pup de trap op én af tot hij groot genoeg is.
Gladde vloeren. Parketten, tegels, marmerlook — een hond die continu wegglijdt belast zijn gewrichten permanent verkeerd. Leg kleedjes of lopers neer op de drukste plekken.
Gewicht op peil houden. Dit is misschien wel het belangrijkste punt van allemaal tegen heupdysplasie bij de Duitse Herder — en het meest onderschatte.
Overgewicht is een van de grootste vijanden van heupen, ellebogen en knieën. Elk kilo extra is extra druk op gewrichten die al kwetsbaar zijn. Een hond die te zwaar is loopt niet alleen meer risico op HD — hij loopt ook meer risico op een kruisbandruptuur. Dat is een scheur in de verbinding die de knie stabiliseert, een van de meest voorkomende en duurste operaties bij honden.
We kennen gevallen waarbij een herder veel te zwaar werd — lief bedoeld, maar met een kruisbandruptuur als gevolg. Een dure operatie en een lang herstel. Puur door het gewicht dat de gewrichten niet meer konden dragen.
Beloningen zijn prima. Maar echte liefde is een hond die fit, gezond en pijnvrij oud wordt. En dat begint bij de voerbak.
🐾 7. Het fokbeleid rond heupdysplasie — waar staan we nu?
De afgelopen jaren zijn er stappen gezet in de strijd tegen heupdysplasie bij de Duitse Herder. De nieuwe regel vanaf 2026 — geen stambomen meer voor nakomelingen van HD-D of HD-E ouderdieren — is een goede stap. Maar het is niet genoeg.
HD-C ouderdieren mogen in sommige fokprogramma's nog steeds fokken. DM-testen zijn niet verplicht. En de aflopende rug van de showlijn — die biomechanisch meer druk legt op heupen en gewrichten — blijft een discussiepunt. Meer hierover lees je in ons blog over werklijn vs showlijn.
Het goede nieuws: bewuste fokkers selecteren steeds strenger. De Zuchtwert die in Duitsland gebruikt wordt berekent op basis van alle bekende uitslagen in de stamboom wat de verwachte heupstatus van nakomelingen zal zijn. Dat is een stap verder dan alleen kijken naar de ouders.
De weg is lang. Maar hij gaat de goede kant op.
🐾 Wat te doen als je hond HD heeft?
Een HD-diagnose is geen doodsvonnis. Veel honden leven jarenlang goed met heupdysplasie — mits je de juiste maatregelen neemt.
Medicatie kan pijn en ontsteking verminderen. Fysiotherapie en zwemmen — zwemmen is uitstekend voor spieropbouw zonder gewrichtsbelasting — helpen de spiermassa rondom de gewrichten te behouden. Gewicht op peil houden is essentieel. En bij ernstige gevallen zijn er chirurgische opties.
Werk altijd samen met een dierenarts die gespecialiseerd is in orthopedische aandoeningen. En geef je hond de tijd en ruimte die hij nodig heeft.
🐾 Samenvatting — heupdysplasie bij de Duitse Herder
- Heupdysplasie bij de Duitse Herder is de meest voorkomende erfelijke aandoening bij dit ras
- Herkennen: bunny hopping bij pups, stijfheid en mank lopen bij volwassen honden
- Beoordeling van A (normaal) tot E (ernstig) — vraag altijd naar HD én ED uitslagen van beide ouderdieren
- Vanaf januari 2026: geen stambomen meer voor nakomelingen van HD-D of HD-E ouderdieren
- DM is erfelijk en testbaar via DNA — vraag je fokker hier expliciet naar
- Preventie: juiste voeding, geen overbelasting in de puppyfase, nooit rennend traplopen, gladde vloeren aanpakken
- Gewicht is de grootste beïnvloedbare risicofactor — ook voor kruisbandruptuur
- Een HD-diagnose is geen doodsvonnis — met de juiste begeleiding leven veel honden er goed mee
Heeft jouw herder HD of ED? Of heb jij tips die hebben geholpen? Deel het in de reacties!
Volg ons op YouTube, TikTok en Instagram voor wekelijkse updates van Zara én Odin.
🔗 sillyshepherds.com
🔗 Meer lezen op Silly Shepherds
- Werklijn of showlijn? — De fokkerij van de Duitse Herder uitgelegd
- Voeding van de Duitse Herder — brokken, BARF of vers
- De eerste week met een Duitse Herder pup
🐕 Geen Wikipedia. Gewoon wij.
Alles op deze site is geschreven vanuit eigen ervaring — aangevuld met de meest actuele informatie. Geen van onze herders heeft ooit heupdysplasie gehad. Toeval? Misschien. Maar wij blijven doen wat we altijd gedaan hebben: bewust bewegen, goede voeding, en nooit rennend de trap op of af.
